طراحی خدمات، آلیاژی از جنس طراحی صنعتی: تبیین پیوند بین تفکر طراحی و خدمات

چکیده مقاله

وقتی تجمیع و بهره­مندی دانش­ها، تجارب و روش­های دو یا چند حوزه علمی، انسانی و/یا هنری مبنا، برای ارائه یک فعالیت دیگر ضرورت پیدا می­کند تخصص جدیدی شکل می­گیرد که از آن تحت عنوان، تخصصِ "بین رشته­یی" یا Multidisciplinary یاد می­شود. یال­های این تخصص جدید، در تماس با این علوم شکل­می­گیرد و مبنایی می­شود برای تحلیل پدیده­ها و حل یکپارچه­ی مسائل چند بٌعدی. استفاده از واژه­ی "آلیاژ" برای درک بهتر تخصص­های بین رشته­یی است. تخصص­های بین­رشته­یی، تقاطع گذرهای اختصاصی است که نه تنها دسترسی به این گذرها را فراهم آورده، ما را از مزایای آن­ها به صورت تؤامان بهره­مند می­سازد بلکه خود فرصت­های جدیدی را برای حل مسائل جامعه فراهم آورده، موجبات گسترش علوم مبنا را فراهم می­آورند. در عین حال و با توجه به فرصت­های بسیاری که تخصص­های بین رشته­یی فراهم می­آورند با چالش­هایی نیز مواجه هستند که از آن جمله می­توان به چالش­های تخصصی (مثلِ شناخت و فرموله کردن حوزه اثر سایر تخصص­های درگیر)، چالش­های فرهنگی (مثلِ سهم­خواهی متخصصان و انتصاب موفقیت­ها به یکی از رشته­­های مبنا)، و نهایتاً چالش­های سازمانی (مثلِ پیاده­سازی روش­های جدید با سازمان­هایی با ساختار سنتی یا معرفی یک حوزه آموزشی جدید در مدرسه فکری رشته­ی پایه) اشاره داشت.  آیا طراحی خدمات نیز یکی از همین تخصص­ها و دارای ماهیتی آلیاژی و بین­رشته­یی است؟ اگر بله، آن­گاه رشته­های پایه­ی این تخصص جدید کدامند و اگر نه، دی اِن اِی DNA آن، از کدام تخصص پایه نسبت برده است؟ در این پژوهش، از طریق آنالیز تخصص طراحی خدمات به اجزاء آن و تلاش برای یافتن پیوند ماهوی این اجزاء با تخصص­های پایه، استدلال می­شود که ماهیت ژنتیکی این تخصص، از تفکر طراحانه (فعالیت­های شناختی ذهن طراحان در فرایند طراحی کردن) و رشته­ی طراحی­صنعتی نسبت برده است و بنابراین، تخصص "طراحی خدمات" را یکی از فرزندان رشته­ی پایه­ی "طراحی­صنعتی" معرفی می­نماید.