ردپای نقشمایه های مهری در هنر تزیینی ایران.

چکیده مقاله

 

 در اساطیر نمادین ایرانی, روشنایی و نور برآمده از گنبد آسمان است. آسمان چون گنبدی از سنگ تصور می شد که روشنی و نور از آن متولد شده است. از دیدگاه اساطیری, زاده شدن میترا از صخره سنگ, دگردیسه شدن همین اسطوره است. این نماد به همراهی باقی نمادهای تصویری برآمده از مفهوم و داستان های مهری که روزگاری منجی (سوشیانس) مردمان ایران زمین به شمار می رفته, در طول تاریخ تغییرات فراوانی یافته و به شکل های متنوعی در بستر تاریخ نمادین و تصویری این مرز و بوم ظهوری چندباره داشته است. در این مقاله نشانه ها و ردپای این دینِ چندین هزارساله که گسترشی جهانی نیز داشته, از نظر تصویری و مفاهیم مستتر در آن مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. چرا که آیین مهر یکی از آیین هایی است که تصاویر نمادین به عنوان زبان بصری در انتقال مفاهیم و مبادی این آیین و پیروان آن به کار رفته و در طول زمان گاه این تصاویر با همان معانی مستتر در آن ها حفظ شده و سده های بعدی با تغییراتی در همان شیوه و با مفهوم گسترده تر مورد استفاده قرار گرفته اند. بررسی طبقات هفت گانه مهری و نمادهای تصویری مهرابه ها, مبنای مطالعه تطبیقی این پژوهش بوده و با استناد به مدارک و پژوهش های اسطوره شناسی, تاریخ ادیان و ایران باستان و به ویژه منابع نزدیک به آن از جمله اوستا این نمادها از منظر مفهومی معرفی شده و سپس ردپای نقش های نمادین مهری در هنر ادوار مختلف ایران جست و جو و نمونه های مرتبط با آن را بررسی شده است. این پژوهش به روش تحلیلی-توصیفی و با رویکرد تطبیقی میان مفاهیم مهری و نمادهای تصویری آن با نقوش ادوار مختلف هنری ایران تنظیم گردیده و نتیجه آن عبارت است از:1- نقوش متعددی از سنت مهری در هنر ادوار بعد هنر ایران دیده می شوند.2- البته نقوش فوق حامل همان مفاهیم مهری نیستند.3- تعدادی از نقوش در ادوار بعد به دلیل تعارض با باورهای جدید حذف می شوند.4- نقوش مهری در ادوار بعد به صورت تزیینی به کار گرفته شده اند.